Để thoát khỏi lệ thuộc vào hàng hóa Trung Quốc?

Mặc dù Việt Nam và Trung Quốc có những bất đồng trên Biển Đông, người Việt Nam từ lâu sợ hãi trước hàng hóa độc hại Trung Quốc, thậm chí đã có những phong trào tẩy chay mặt hàng này. Thế nhưng với lợi thế giá cả cực rẻ, hàng hóa Trung Quốc đã ồ ạt tràn vào Việt Nam những năm trở lại đây.

Theo tin tuc thống kê từ bao online, năm 2012 nhập siêu từ Trung Quốc là 16 tỷ đô la, thì năm 2014 kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc đã là 43,7 tỷ đô la và nhập siêu là 28,9 tỷ đô la. Ngoài ra còn một lượng hàng lớn nhập khẩu qua biên giới nhưng không thống kê được, số lượng này rất nhiều.

Làm sao để nền kinh tế không lệ thuộc vào Trung Quốc là một vấn đề gây đau đầu cho các cấp lãnh đạo

Con số trên cho thấy mức độ phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc rất lớn, và cứ đà này thì không biết tới khi nào Việt Nam mới “thoát Trung” được. Nhiều người Việt dù không thích hàng Trung Quốc nhưng so với hàng khác rẻ hơn nhiều, lại tràn ngập khắp nơi nên vẫn phải mua.

Các ngành nghề sản xuất tại Việt Nam cũng bị phụ thuộc rất nhiều nguyên vật liệu từ Trung Quốc. Ông Diệp Thành Kiệt Tổng Thư ký Hội May Thêu Đan TPHCM, phó chủ tịch Hiệp hội Da giày Việt Nam cho biết: “Chắc không cần lý giải nhiều cũng có thể thấy được những tác hại của nó. Vì lý do gì đó nếu nguồn nhập khẩu nguyên liệu từ Trung Quốc hoàn toàn ngưng trệ không qua Việt Nam được, thì có thể ảnh hưởng từ 30% tới 40% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may da giày. Nếu mất nguồn nhập khẩu thì chúng ta sẽ khó lòng tạo ra được một lượng xuất khẩu tương ứng được.”

Đây không phải là trường hợp đặc biệt của riêng Việt Nam vì hiện nay trong phát triển toàn cầu và phân công của các nước trên thế giới, không có một nước nào có thể chủ động 100% vật tư nguyên liệu cho ngành xuất khẩu trong nước mà phải dựa vào nhau. Nếu quả thật nguồn nguyên liệu này vì lý do gì đó bị cắt ngang, chúng ta sẽ gặp khó khăn và không thể lập tức xoay xở tìm nguồn nguyên liệu thay thế, dĩ nhiên có thể thay thế được một phần nhỏ thôi.


Hàng may mặc Trung Quốc tràn ngập thị trường Việt Nam và cạnh tranh với hàng hóa trong nước

Mặt khác, nhiều công nghệ máy móc dùng hàng của Trung Quốc, kéo theo vật tư, nguyên vật liệu cũng chỉ nhập từ Trung Quốc mới tương đồng với công nghệ đó, chứ không thể lấy từ nơi nào khác được. Dẫn tới việc phụ thuộc vào hàng Trung Quốc.

Các nhà thầu Trung Quốc cũng trúng thầu rất nhiều tại Việt Nam, và tất nhiên họ sẽ sử dụng các công nghệ máy móc Trung Quốc, cũng khiến Việt Nam lệ thuộc vào Trung Quốc.

Xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam cũng lệ thuộc vào Trung Quốc, hiện nay Trung Quốc chiếm hơn 40% thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam, 60% thị trường xuất khẩu cao su, 70% thị trường xuất khẩu thanh long… Và khi những mặt hàng xuất khẩu này bị phụ thuộc vào Trung Quốc thì họ cũng sẽ đặt điều kiện để ép hạ giá cũng như kén chọn sản phẩm.

Vậy làm thế nào để thoát khỏi lệ thuộc vào Trung Quốc?
Thực hiện lộ trình trong Hiệp định tự do thương mại

Việc thực hiện lộ trình đã cam kết trong các Hiệp định tự do thương mại song phương cũng như đa phương là cơ hội để tránh phụ thuộc vào thị trường từ Trung Quốc.

Nhiều ngành của Việt Nam như dệt may, nhiệt điện phụ thuộc nguyên vật liệu giá rẻ nhập phần lớn từ Trung Quốc. Việc giảm thuế quan cũng như các rào cản kỹ thuật theo lộ trình sẽ giúp Việt Nam tiếp cận với nguồn cung ứng vật liệu của các nước khác như Mỹ, Châu Âu, Nhật, Hàn Quốc, Úc….
Đầu tư cho nông sản

Trong khi Việt Nam chịu ảnh hưởng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, thì hàng xuất khẩu nông sản lại chịu phụ thuộc từ thị trường Trung Quốc.

Do hàng nông sản của Việt Nam chất lượng chưa đạt yêu cầu để xuất khẩu sang thị trường Mỹ, hay Châu Âu, nên nhiều mặt hàng chỉ có thể xuất khẩu cho Trung Quốc. Do bị lệ thuộc nên thường phải chịu ép giá hay chất lượng sản phẩm, nên giá xuất khẩu cũng rất thấp.

Để tránh hàng nông sản phụ thuộc thị trường Trung Quốc cần có đầu tư thích đáng vào ngành này, nâng cấp chất lượng hàng nông sản để đạt được tiêu chí và xuất khẩu sang được các nước khác như Mỹ, Châu Â, Úc … với giá cao hơn và bù đắp lại chi phí đầu tư.


Cơ quan chức năng tiêu hủy lượng lớn hàng hóa do Trung Quốc sản xuất
Chủ động sản xuất linh kiện phụ trợ trong nước

Nhật Bản và Hàn Quốc hiện đang có quan hệ tốt với Việt Nam và đã ngỏ ý hỗ trợ Việt Nam phát triển. Các công ty sản xuất linh kiện của Nhật cũng đang xây dựng và hoạt động tại Việt Nam.

Việt Nam cần có chính sách tốt để phát triển sản xuất linh kiện trong nước với sự trợ giúp về vốn và kỹ thuật của Nhật Bản và Hàn Quốc. Như thế sẽ chủ động tránh được việc phải nhập từ Trung Quốc.
Kiểm soát chặt chẽ việc mời thầu các công trình

Hiện nay các nhà thầu Trung Quốc trúng thầu tại Việt Nam rất nhiều. Các nhà thầu Trung Quốc thường bỏ thầu giá thấp, để rồi sau đó đội chi phí “trên trời” và phải chờ … ký hợp đồng thêm. trường hợp tuyến đường sắt đô thị trên cao Cát Linh – Hà Đông là một điển hình. Cần có biện pháp chế tài theo luật đấu thầu để loại các nhà thầu này mà không ký hợp đồng nữa.

Cần có cơ chế quản lý chặt việc đấu thầu các công trình, ưu tiên vào kinh nghiệm nhà thầu để tránh nhà thầu Trung Quốc trúng thầu.

Hiện nay ở Việt Nam đa phần người dân đều mong muốn thoát khỏi lệ thuộc hàng hóa từ Trung Quốc; các doanh nghiệp cũng mong mỏi điều này, nhưng do bị lệ thuộc công nghệ của Trung Quốc nên vẫn chưa thoát ra được.

Rõ ràng, cuộc chiến “thoát Trung” về kinh tế cần có sự đồng lòng từ trên xuống dưới, đây là điều quan trọng nhất, đặc biệt là sự đồng lòng của các lãnh đạo. Có như vậy thì kinh tế Việt Nam mới không lệ thuộc vào Trung Quốc, sức khỏe người dân không bị đe dọa bởi những sản phẩm giả mạo và kém chất lượng của quốc gia này.